در قسمت سوم از برنامه ی اصلاحات فرهنگی در عربستان سعودی، ماهیت سند چشم انداز 2030 عربستان سعودی (بخش اول) ارائه می گردد.

عربستان سعودی اصلاحات اقتصادی، سیاسی و اجتماعی خود را با سند 2030 شروع کرده است. کابینه عربستان سعودی طرحی را در 25 آوریل 2015 تصویب کرد تا اقتصاد سیاسی این کشور را اصلاح کند. چشم انداز ترسیم شده 2030 میلادی، زاییده افکار «محمد بن سلمان» ولیعهد سعودی است. در چشم‌انداز سند 2030 عربستان سعودی، مشارکت دادن زنان در زندگی اجتماعی و بالا بردن میزان مشارکت آنها در بازار کار از 22 درصد به 30 درصد تاکید شده است. 

در عربستان سعودی زنان از زمان تولد تا مرگ زیر سایه مردان زندگی می‌کنند. قوانین این کشور در مورد حق مالکیت و ازدواج زنان به گونه ای است که آنها پس از مردان در درجه دوم اهمیت قرار دارند و همواره در معرض خشونت قرار دارند. در سال ۲۰۱۱ زنان عربستان سعودی کمپینی در اعتراض به ممنوعیت رانندگی به راه انداختند و «منال شریف» نخستین زنی بود که در این جریان در ملأعام رانندگی کرد و پخش فیلم آن در اینترنت بازتاب گسترده‌ای داشت.

کارن الیوت هاوس، روزنامه نگار آمریکایی و سردبیر سابق روزنامه وال استریت ژورنال در یادداشت هایش فضای حاکم بر عربستان سعودی را به خوبی ترسیم می کند. وی در یکی از یادداشتهایش می نویسد: خشونت علیه زنان به اشکال مختلف در جامعه عربستان سعودی دیده می‌شود، خشونت در خانواده، خشونت در زمینه‌های عمومی، خشونت علیه کارگران مهاجر زن و... . تخمین میزان خشونت‌های خانگی در عربستان سعودی به دلیل محدودیت در گزارش این موارد و فقدان داده‌ها مشکل است و تنها مواردی را شامل می شود که شکایت‌هایی در این رابطه به مؤسسات حقوقی بشری رسیده باشد. خشونت‌های فیزیکی، اعمال خشونت‌آمیز، آزار جنسی و توهین و افترا تنها تعدادی از ابعاد این خشونت‌ها است. 60% این خشونت‌ها از سوی شوهر و سپس بستگان انجام می‌شود.

در سالهای اخیر و در راستای اجرای سند 2030 در عربستان سعودی، آزادی هایی برای زنان قایل شده اند و تا حدودی ممنوعیت ها برای این قشر از جامعه را سعی دارند کم رنگ جلوه دهند. به عنوان اولین گام در در ماه ژوئیه ۲۰۱۷ وزارت آموزش و پرورش عربستان سعودی اجازه داد دختران دانش‌آموز در کلاس ورزش مدارس دولتی شرکت کنند. دختران دانش‌آموز عربستانی پیش از این حق نداشته‌اند که از وسایل ورزشی در مدرسه استفاده کنند و جریان وهابی حاکم بر عربستان سعودی به شدت مخالف این مسئله بوده است.در سپتامبر 2017 زنان عربستان سعودی برای اولین بار در تاریخ این کشور و در مراسم جشن سالگرد تشکیل کشور سعودی، به استادیوم رفته‌اند. صدها زن در حالی که برخی از آنها کلاه‌ ورزشی سبز رنگ به سر گذاشته و پرچم در دست داشتند، به همراه اعضای خانواده خود، وارد استادیوم شده اند.

در گام سوم، پادشاه عربستان سعودی با صدور فرمانی به زنان این کشور اجازه داد که رانندگی کنند. فرمان پادشاه عربستان سعودی از ماه ژوئن سال ۲۰۱۸ میلادی اجرا شد. این خبر بسیار مهم و در نگاه اول غیر قابل باور می‌نمود، چرا که عربستان سعودی به عنوان تنها کشور مخالف رانندگی زنان، هیچ گاه در این مورد کوتاه نیامده بود و زنان تنها با راننده می‌توانستند در خیابان‌های ریاض، جده و سایر شهرها تردد داشته باشند. انتصاب «فاطمه سالم باعشن» به عنوان اولین زن در پست سخنگوی سفارت عربستان سعودی در واشنگتن، انتصاب خانم «ایمان عبد الله الغامدی» به عنوان معاون شهردار استان «الخبر» و دادن حق و حکم فتوا به زنان از دیگر آزادی های اعطایی به زنان بود. علیرغم برداشته شدن گام هایی در جهت احقاق حقوق زنان عربستان سعودی، اغلب ممنوعیت ها کم و بیش همچنان ادامه دارد و خشونت و تبعیض علیه زنان به اشکال مختلف در جامعه عربستان سعودی همچنان ادامه دارد، به همین دلیل نیز حتی محافل و رسانه های اروپایی نیز درباره تداوم اصلاحات در حوزه حقوق زنان تردید دارند. در این راستا نشریه بیلد آلمان هدف از اینگونه اقدامات بن سلمان را انحراف اذهان عمومی از اقدامات شدید و سرکوبگرانه دولت علیه منتقدان عنوان کرده است .

به ‌نظر می‌رسد محمدبن‌سلمان در نخستین گام‌های اجرای برنامه دگردیسی اقتصادی، اجتماعی و فرهنگی، عربستان سعودی، موسوم به «رویت ۲۰۳۰» نتوانسته ‌است توفیقی پیدا کند. آن‌هم در شرایطی که بسیاری از کارشناسان و نهادهای بین‌المللی، فاصله شدیدی بین رویای ۲۰۳۰ و واقعیت فعلی اقتصادی و اجتماعی عربستان سعودی، احساس می‌کنند. همچنین ساختار و بافت اجتماعی عربستان سعودی از جهت سیاسی، قبیله ای، اقتصادی، مذهبی و فرهنگی اجتماعی به گونه ای است که به نظر می رسد امکان اجرای سند چشم انداز 2030 که توسط اندیشکده های امریکایی برای این کشور تنظیم شده است را ندارد. اعتراضات متعددی که در درون جامعه عربستان سعودی نسبت به سند 2030 می شود موید همین موضوع است . 

محمد بن سلمان رییس شورای امور اقتصادی و توسعه در ابتدای سند چشم انداز عربستان سعودی برای سال 2030 نوشته است: «افتخار دارم تا چشم انداز عربستان سعودی را خدمت شما ارایه کنم. این سند چشم انداز یک طرح بلندپروازانه و در عین حال قابل تحقق است که بیانگر اهداف و انتظارات درازمدت ما بوده و بازتاب دهنده نقاط قوت و توانمندی های کشور ماست.»

علیرغم این ادعای بن سلمان، بنظر می رسد عربستان سعودی به دنبال تغییرات بنیادین اجتماعی و فرهنگی نیست اما برای تحقق اهداف اقتصادی ممکن است مجبور به اصلاحات موقتی یا مصلحتی در حوزه های فرهنگی و اجتماعی باشد اصلاحاتی که به دلیل تعصب، بافت جمعیتی مبتنی بر قبیله گرایی، عقاید افراطی وهابی گری می تواند بسیار خطرناک و یا غیر قابل اجرا باشد. خبرگزاری اسپوتنیک عربی نوشته است: نگاهی به لیست اصلاحات مد نظر محمد بن سلمان نشان دهنده این است که وی سعی دارد خود را به عنوان چهره ملی، نوگرا و به شدت اصلاح‌طلب معرفی کند.

تبلیغات عربستان سعودی در خصوص اصلاحات اقتصادی، فرهنگی و اجتماعی در چارچوب سند «رویت 2030» در شرایطی است که جنگ یمن به عنوان یکی از نقاط تاریک سیاست خارجی عربستان سعودی به شمار می رود.طی این جنگ، سعودی ها با  کشتار مردم بی دفاع یمن ، انواع جنایات بین المللی از جمله «جنایت علیه بشریت» را مرتکب شده اند. همچنین جنایات عربستان سعودی در حق مردم مظلوم سوریه و عراق  با حمایت های همه جانبه از تروریست های تکفیری داعش، انتقادات از ریاض را افزایش داده است و وجهه بین المللی این کشور به شدت تحت تاثیر این جنایت ها قرار گرفته است؛ از این منظر، تحرکات نمادین مقامات سعودی در قالب سند چشم انداز 2030 ، بیشتر در جهت نمایش قدرت در عرصه سیاست داخلی و سرپوش گذاشتن به ضعف ها و بحران های متعدد آل سعود در سطوح داخلی و خارجی است.

خرداد ۱۹, ۱۴۰۰ ۰۹:۱۷ Asia/Tehran