در قسمت سوم از مجموعه برنامه ی رویکرد حمایتی ایران در مناسبات با جمهوری آذربایجان؛ ابعاد کمک های تزانزیتی، بشردوستانه، فرهنگی و سیاسی بررسی می گردد.

یکی از مشکلات جغرافیایی جمهوری آذربایجان، محصور در خشکی بودن و عدم دسترسی مستقیم به آب های آزاد است. کانال ولگا ـ دن این کشور را از طریق دریای خزر به آب های آزاد متصل می کند و تنها کانال و راه ارتباطی جمهوری آذربایجان به دریا و امکانات حمل و نفل دریایی است که البته مشکلات فراوانی دارد. جمهوری اسلامی ایران برای بحث حمل و نقل و ترانزیت کالا و تجارت، کمک شایانی به جمهوری آذربایجان نموده است. ازجمله راه آهن در حال ساخت  قزوین ـ رشت به آستارا توسط ایران که جمهوری آذربایجان را از طریق خاک ایران به خلیج فارس و دریای آزاد متصل می سازد و در ارتباط با سایر مناطق دنیا قرار می دهد قابل توجه است.

 جنگ اول قراباغ منجربه قطع کامل ارتباط زمینی و هوایی مابین جمهوری خودمختار نخجوان با جمهوری آذربایجان شد؛ از آن زمان تاکنون به صورت روزانه و مستمر نیز حمل و نقل  زمینی از بخش اصلی جمهوری آذربایجان به نخجوان از طریق راههای ارتباطی ایران انجام میشود؛ ازجمله خدمات ترانزیتی جهت تردد کامیون های حامل مواد غذایی و مایحتاج مابین نخجوان و جمهوری آذربایجان توسط ج.ا.ایران به بهترین نحو ممکن در تمامی سالهای سخت گذشته، ارائه شده است. برابر آمار موجود بعضاً روزانه تا 450 دستگاه کامیون و تریلر مابین نخجوان و جمهوری آذربایجان در تردد بوده است. امکانات اختصاص یافته عامل بسیار مهمی برای به جریان انداختن زندگی در شرایط سخت مردم  نخجوان بوده است. افزون بر این  در آستارای ایران ۳۵ هکتار زمین در اختیار شرکت راه آهن جمهوری آذربایجان قرار داده شده است تا دراین زمین بارانداز کالا احداث کند. اما جمهوری آذربایجان دراین خصوص هنوز به تعهدات خود به ویژه در زمینه ی مالی عمل نکرده است. علاوه بر این موارد، هزینه مطالعاتی ساخت آزاد راه باکو ـ آستارا از محل ۲ میلیون دلار کمک های بلا عوض جمهوری اسلامی ایران به جمهوری آذربایجان پرداخت گردید و شرکت ایرانی آذر ـ پاسیلو مطالعات آن را انجام داده است. در بحث کمک های ارتباطی و ترانزیتی، اقدام ایران در برقراری ارتباط زمینی بخش اصلی جمهوری آذربایجان با جمهوری خودمختار نخجوان مهم ترین و راهبردی ترین کمک از سوی جمهوری اسلامی ایران در مناسبات دو کشور می باشد که با هیچ امتیازی قابل معاوضه نیست .

وجود اشتراکات فراوان فرهنگی ،دینی ، تاریخی و نژادی بین مردم ایران و جمهوری آذربایجان، باعث شده است که بخش دیگری از کمک های ایران به جمهوری آذربایجان، در حوزه ی فرهنگی باشد. بیش از 95 درصد از مردم جمهوری آذربایجان مسلمان بوده که اکثریت آن ها را شیعیان تشکیل می دهند. از دیدگاه ایران، تمدن مشترک اسلامی ـ ایرانی، عامل برقراری روابط نزدیک فرهنگی با جمهوری آذربایجان می باشد. براین اساس ایران تلاش نموده در این بستر به منظوراستحکام  پیوند های تاریخی، تمدنی و فرهنگی مردم دو کشور به ارائه کمک ها و همکاری با جمهوری آذربایجان بپردازد. در زمینه ی مذهبی هم می توان به توسعه مساجد، حسینیه ها همچون حسینیه اهل بیت ع باکو، در این کشور اشاره کرد. در فعالیت های رسانه ای ایران در خصوص جمهوری آذربایجان می توان به راه اندازی شبکه تلویزیونی «سحر» به زبان آذری و حمایت از نشر و ترجمه ی کتاب در جمهوری آذربایجان، اشاره کرد.

بخشی از فعالیت های انسان دوستانه ی ایران در جمهوری آذربایجان به فعالیت های علمی بر می گردد. از جمله فعالیت های علمی می توان به اعزام دانشجویان آذری برای ادامه تحصیل در دانشگاه‌های ایران در مقطع کارشناسی، کارشناسی ارشد و دکترا و همچنین فراهم نمودن فرصت مطالعاتی در رشته‌های مختلف برای اساتید آذربایجانی در دانشگاه‌های ایران و از طرف دیگر اعزام اساتید ایرانی برای آموزش معلمان آذری به جمهوری آذربایجان، گسترش ارتباط میان شعرا و نویسندگان ایرانی و آذربایجانی و اعزام گروهی از هنرمندان آذربایجانی به جشنواره‌های ادبی در ایران اشاره کرد. علاوه بر آن در تاریخ ٢١ دسامبر ٢۰۰۶ تالار روابط فرهنگی ـ علمی ایران و جمهوری آذربایجان با هدف کمک به توسعه هر چه بیشتر روابط علمی و فرهنگی، مبادلات علمی و نشر معارف بین دو کشور در باکو افتتاح شده است.در حوزه سینما نیز همکاری ها در ساخت فیلم های سینمایی و برگزاری روزهای سینمای ایران در جمهوری آذربایجان و دوبله فیلم و سریال‌های ایرانی در این کشور و همچنین همکاری در زمینه تئاتر و کمک به هنرمندان آذری برای نمایش هنر و توانایی های خود قابل ذکر است. در این مورد می توان به تئاتری به نام «بختور» اشاره کرد که به کارگردانی و تهیه کنندگی از طرف ایران و ایفای نقش هنرمندان آذری بوده و در مارس 2017 / نوروز ۱۳۹۶ به نمایش در آمده است.

در زمینه کمک های بشردوستانه ایران به جمهوری آذربایجان بخش زیادی از خاطرات مردم این منطقه به سال 1993 برمی گردد. در سال 1993 میلادی/ 1372 شمسی و همزمان با اوج گیری جنگ اول قراباغ، هلال احمر ج.ا.ایران با ایجاد 8 اردوگاه در مناطق همجوار با مناطق اشغالی قراباغ در خاک جمهوری آذربایجان، با نام حضرت امام رضا (ع) به مدت سه سال اقدام به ارائه امداد و خدمات برای زندگی و معیشت صدها هزار آواره آذری ساکن در این 8 اردوگاه نمود. در ادامه نیز دفتر و درمانگاه هلال احمر ج.ا.ایران در باکو راه اندازی شده و اقدام به ارائه خدمات به آوارگان جنگ اول قراباغ نمود. این ارائه خدمات تا سال 2014 میلادی/ 1393 شمسی تداوم داشتند و در این سال به درخواست دولت باکو پایان یافت. در مجموع  طی این سالها حجم کمک های این نهاد به آوارگان قراباغی رقمی بالغ بر یکصد میلیون دلار بوده است.  همان طور که اشاره شد جمهوری اسلامی ایران در ابتدای استقلال این کشور و درگیر شدن در جنگ قراباغ به بیش از 500 هزار نفر آواره آذربایجانی جنگ قراباغ پناه داد و هلال احمر در شهرستان‌های بیله سوار، ساعتلی و صابرآباد، هشت اردوگاه مسکونی برای آن ها ایجاد نمود. همچنین ارائه خدمات  بیمارستانی به مجروحان نظامی و غیر نظامی جنگ قراباغ و تامین نیاز های بهداشتی، درمانی، دارویی و غذایی آن ها از جمله اقدامات بشر دوستانه ایران در قبال مردم جمهوری آذربایجان بوده است.

علاوه بر آن کمیته امداد امام خمینی که از سپتامبر ۱۹۹۳ فعالیت خود را در جمهوری آذربایجان آغاز کرد در مدت بیست سال فعالیت خود تا سال ۲۰۱۳ به ایجاد اشتغال، تهیه مسکن، کمک به تحصیل، ازدواج جوانان و درمان مردم این کشور اشتغال داشت. تنها کلینک طبی امام علی (ع) وابسته به کمیته امداد در مدت پنج سال فعالیت خود در جمهوری آذربایجان به بیش از پانصد هزار نفر در زمینه های مختلف خدمات پزشکی رایگان داده است. در حوزه ی انرژی های مصرفی مردم جمهوری آذربایجان نیز باید گفت که از سال 1993 تا 2002 میلادی/ 1372 تا سال 1381 ج.ا.ایران بالغ بر 55 میلیون دلار برق برای معیشت اهالی نخجوان عملاً هدیه داده و از پس از این سال تا به امروز نیز جریان برق و گاز جمهوری خودمختار نخجوان به صورت تهاتر از طریق ج.ا.ایران تامین می گردد و این خود به تنهایی حجم بالایی را به لحاظ ارزش مالی شامل می شود. همچنین از زمان اتحاد جماهیر شوروی سابق و برابر خط لوله گاز موجود، ج.ا.ایران برای جمهوری آذربایجان گاز ارسال می نمود که این روند علی رغم فروپاشی اتحاد شوروی، تا پس از استقلال نیز تا مدتی تداوم داشته است و در جایی نیز هزینه هایش محاسبه نشده است. ایران همچنین تاکنون، به جمهوری خودمختار نخجوان گاز منتقل می کند

حمایت های بی دریغ سیاسی و دیپلماتیک ایران از جمهوری آذربایجان نیز بخش مهمی از کمک های ایران به این جمهوری است. پس از توقف پروژه میانجی گری ج.ا.ایران در مناقشه اول قراباغ در سال 1992 میلادی/ 1371 شمسی تا به امروز، گروه مینسک شورای امنیت و همکاری اروپا (به ریاست مشترک امریکا، فرانسه و روسیه) عهده دار امر میانجی گری بوده است. در این راستا حدود 28 سال است که هر ساله در صحن مجمع عمومی سازمان ملل در ماه دسامبر هر سال میلادی، دو رای گیری در مورد قراباغ به انجام می رسد؛ یکی پیرامون تمدید سالیانه ماموریت میانجی گری گروه مینسک از طرف سازمان ملل در امر قراباغ و دوم لایحه پیشنهادی جمهوری آذربایجان، مبنی بر اینکه قراباغ در چارچوب قلمرو سرزمینی جمهوری آذربایجان قرار دارد. در طی این سالها هر ساله دو رای و جمعا 56 رای مثبت از طرف ج.ا.ایران به نفع جمهوری آذربایجان در خصوص موضوع قراباغ داده شده است. این در حالی است که بسیاری از کشورهای به ظاهر دوست غربی و صهیونیستی جمهوری آذربایجان به این دو لایحه رای ممتنع و یا منفی داده اند.

 طی سی ساله اخیر ایرانی ها و بخش های مختلف دولتی و غیر دولتی جمهوری اسلامی ایران چندین میلیارد  دلار در جمهوری آذربایجان سرمایه گذاری کرده اند که به طور خلاصه می توان به ساخت کارخانه های مختلف و مجتمع های بزرگ تولیدی در بخش های: تولید دام و طیور، تولید مرغ و تخم مرغ، تولید ماهی، تولیدات کشاورزی و مرکبات، ساخت دارو، کارخانه خودروسازی، جاده سازی و راه سازی، ساخت راه آهن، ساختمان سازی، مسکن سازی، تولید برق و انرژی، وهمچنین مشارکت در پروژه های نفت و گاز جمهوری آذربایجان، مشارکت در حوزه های مختلف فنی و مهندسی، مخابرات، پزشکی و درمانی و ... ، اشاره کرد. به طوری که به جرات می توان گفت یک پایه اصلی اقتصاد و حیات جمهوری آذربایجان در طی سی ساله اخیر جمهوری اسلامی و  ایرانی بوده اند.سید عباس موسوی سفیر ایران در جمهوری آذربایجان در خصوص توانمندی های ایران در این خصوص می گوید: برخی از پروژه‌هایی که توسط مهندسان ایرانی در جمهوری آذربایجان اجرا شده موجب ایجاد اعتماد و اطمینان به ایرانیان شده است و می‌توانیم با مهندسان خارجی که در منطقه حضور دارند رقابت بالایی داشته باشیم.

تیر ۰۱, ۱۴۰۰ ۰۹:۲۰ Asia/Tehran