در قسمت پایانی از مجموعه برنامه ی رویکرد حمایتی ایران در مناسبات با جمهوری آذربایجان، علل تلاش های حاکمان باکو برای کتمان کمک های ایران، بررسی می شود.

همانطور که در قسمت های قبلی اشاره کردیم، گستره کمک های جمهوری اسلامی ایران به جمهوری آذربایجان ابعاد گوناگونی را در بر گرفته است و شامل حوزه های اقتصادی، فرهنگی، سیاسی و حتی حقوقی می شود. در این رابطه جمهوری اسلامی ایران از هیچ تلاشی برای کمک به کشور همسایه در راستای  بهبود روابط برپایه حسن همجواری و اعتماد متقابل فرو گذاری نکرده است. با این وجود حکومت هایی که از بدو استقلال تاکنون در جمهوری آذربایجان برسرکار آمده اند، همواره درصدد ایجاد فضایی ضد ایرانی در داخل و خارج از مرزهای جمهوری آذربایجان بوده اند. آن ها همواره تلاش کرده اند با اتهام زنی ها و بیان مطالب غیر واقع از جمهوری اسلامی  و با مخفی کردن و کم اهمیت جلوه دادن ابعاد کمک های جمهوری اسلامی ایران، تصویری متخاصم از آن برای مردم جمهوری آذربایجان ترسیم کنند. 

ابوالفضل ایلچی بیگ که در سال ۱۹۹۲ میلادی در باکو  بر سرکار آمد تبلیغات شدید ضد ایرانی را در دستور کار قرار داد و مزورانه در حالیکه فرماندهان ایرانی در حال آموزش نظامیان جمهوری آذربایجان بودند، ایران را به ارائه کمک های تسلیحاتی و نظامی به ارمنستان متهم کرد. سیاست خارجی ایران در این دوره  تاکید بر حفظ تمامیت ارضی جمهوری آذربایجان و دعوت به مذاکره و توصیه به حل مسائل بود. ایلچی بیگ، با بیان اندیشه های پان ترکیسم آشکارا از ایده شوونیسم و تجزیه ایران سخن می گفت و به صورت علنی خواستار کمک آمریکا برای تشکیل (به اصطلاح) حکومت جمهوری آذربایجان واحد بود. 

 پس از روی کار آمدن حیدر علی اف در سال ۱۹۹۳ سیاست خارجی جمهوری آذربایجان بر مبنای گرایش هرچه بیشتر به غرب تداوم یافت. از جمله اقدامات جمهوری آذربایجان، پیوستن به طرح مشارکت برای صلح ناتو در سال 1994 است. جمهوری آذربایجان یکی از اعضای فعال این شوراست و تاکنون نشست‌های فروانی را برای بحث و بررسی موضوعات امنیتی و سیاسی مرتبط برگزار کرده است. در این رابطه، جمهوری آذربایجان تاکنون میزبان بسیاری از برنامه‌های آموزشی و تمرینی ناتو بوده تا به تقویت همکاری‌ها و تعامل ناتو و این کشور کمک کند. همچنین جمهوری آذربایجان در سال 2001 به عضویت در شورای اروپا، در آمد. این گرایش ها به اروپا به اضافه ی رویارویی با جنبش های اسلام گرا از جمله مواردی بود که منجر به سردی هرچه بیشتر روابط بین ایران و جمهوری آذربایجان می شد.

با  وجود این حیدر علی اف در سال های پایانی ریاست جمهوری خود به این اشتباه پی برد و درصدد  بهبود روابط با ایران برآمد. اتخاذ این رویکرد از سوی او نوعی نا امیدی از دریافت کمک های کشورهای غربی به جمهوری آذربایجان بود. با به قدرت رسیدن الهام علی اف از حزب آذربایجان نوین در سال ۲۰۰۳ روند گرایش و اتحاد با غرب و بویژه رژیم صهیونیستی دوباره سرعت بیشتری گرفت و تا به امروز نیز ادامه داشته است. در این دوره نیز بعضی محافل ایران ستیز در جمهوری آذربایجان همواره تلاش کردند ایران را به عنوان بزرگترین تهدید امنیتی آذربایجان در نزد افکارعمومی در داخل و خارج ازاین کشور معرفی کنند. آنها با ایجاد روایت های ساختگی و کتمان کمک های جمهوری اسلامی ایران درصدد هستند از طریق اتهام زنی به ایران در خصوص جانبداری از ارمنستان در جریان مناقشه قراباغ، در پازل رویکردهای امریکا و رژیم صهیونیستی نقش آفرینی می کنند و بموازات آن گروه های اصیل اسلامی را سرکوب می کنند. این در حالی است که جمهوری اسلامی ایران از هیچ تلاشی برای کمک و ایجاد رابطه ای برپایه حسن همجواری و اعتماد متقابل در قبال جمهوری آذربایجان فرو گذاری نکرده است.

از جمله علل تلاش های محافل ضد ایرانی در باکو برای کتمان کمک های ایران به این جمهوری، در طی سه دهه اخیر، می توان به گرایش های غرب گرایانه  در جمهوری آذربایجان اشاره کرد . همچنین تمایل برای  پیوستن جمهوری آذربایجان  به  ناتو و شورای اروپا، عامل دیگری برای توجیه تلاش های ضد ایرانی در باکو بشمار می رود. زیرا ایران با اتخاذ سیاست مستقل در برابر فشار غرب همیشه قدرت آمریکا و ناتو را به چالش گرفته است.  طی سه دهه اخیر اکثریت حاکمان در جمهوری آذربایجان سعی داشته اند تا ضمن همراهی با آمریکا و جریان صهیونیسم جهانی، در افکار عمومی خود با تبلیغات ضد ایرانی به بهانه های مختلف با روش های گوناگون باعث ایجاد چالش مابین مردم این کشور با ج.ا.ایران شوند. در نتیجه تحت فضای القایی غربی ها و صهیونیست ها  ، از گرایش مردم کشورشان به ج.ا.ایران واهمه شدید دارند.

دراین ارتباط دکتر داریوش صفرنژاد کارشناس ارشد منطقه قفقاز در ایران می گوید:  برخلاف اظهارات زبانی (اعلامی)، در چارچوب ایران هراسی و ایران ستیزی عملی حاکمان در جمهوری آذربایجان، آنها در نظام رسمی و سیستم آموزشی خود، هویت جعلی برای این کشور تدوین کرده اند. این هویت جعلی، بر پایه ی انکار اشتراکات دینی، فرهنگی، نژادی، تمدنی و تاریخی با ایران پایه گذاری شده است. همچنین برخلاف اظهارات زبانی، اسلام هراسی و شیعه هراسی عملی حاکمان در جمهوری آذربایجان مشهود است، البته منظور اسلام و شیعه با مدل ج.ا.ایران و برگرفته از اسلام اصیل و راستین می باشد، نه اسلام الحادی و یا شیعه لندنی.

اجرای منویات دیکته شده توسط اربابان آمریکایی، صهیونیستی و غربی و پشتیبانی از جریانات پان ترکیستی و پان آذریستی، جهت بالا نگهداشتن فضای تقابلی در برابر ج.ا.ایران در عرصه افکار عمومی مردم، دلایل عمده ی مخالفت و نادیده گرفتن حمایتهای ایران از سوی حاکمان جمهوری آذربایجان است. این روند با با حمایت و پشتیبانی ترکیه، انگلستان، آمریکا، رژیم صهیونیستی صورت می گیرد. حاکمان جمهوری آذربایجان با تبلیغات منفی علیه ایران، تلاش کرده اند که از یک سو ناکارآمدی خود در حل مستقل مناقشه قرا باغ در سه دهه ی اخیر را فرافکنی کنند و از سوی دیگر با ارتباط دادن جریان اسلامی جمهوری آذربایجان به ایران، مانع رشد و توسعه جریان شیعی تاثیرگذار در این کشور شوند. بر این اساس نیز اکنون نیز در شرایطی حاکمیت باکو ادعای حل مناقشه قراباغ را دارد که این منطقه در عمل به نظامیان روسیه واگذار شده است و سرنوشت مبهمی برآینده قراباغ، حاکم است . 

نباید فراموش کنیم که تمدن ایرانی در قفقاز امروزین، نقش مهمی در پیشرفت و تطور ملت های آن ایفا کرده است. پس از فروپاشی شوروی، طی سی ساله اخیر با تلاش استعمارگرانه کشورهای غربی، سعی شده است تا تمدن و فرهنگ ایرانی را در این منطقه به انحای مختلف کم رنگ سازند. مخالفت دولتمردان جمهوری آذربایجان با گسترش مناسبات با ایران بخاطر خوشایند امریکا و رژیم اسرائیل ، ازجمله موانع جدی گسترش مناسبات دو کشور در سه دهه گذشته بوده است. با این حال ایران با وجود همه کارشکنی ها، همچنان از تلاش برای ایجاد فرصت های جدید در توسعه روابط  با جمهوری آذربایجان و برداشتن موانع ساختگی از پای ننشسته است.

به پایان قسمت آخر از مجموعه برنامه ی رویکرد حمایتی ایران در مناسبات با جمهوری آذربایجان، رسیدیم. درچهار قسمت این مجموعه برنامه سعی کردیم ابعاد مختلف کمکهای گسترده جمهوری اسلامی ایران به جمهوری آذربایجان را معرفی کنیم. همچنین به بررسی دلایل نادیده انگاشتن این کمکها توسط دولتمردان این کشور بپردازیم. امیدواریم این برنامه توانسته باشد سهم خود را برای مستند سازی گوشه ای از این کمکها ایفا کرده باشد . 

تیر ۱۲, ۱۴۰۰ ۰۹:۰۳ Asia/Tehran