• هزینه بالای جنگ افروزی عربستان سعودی در یمن و تاثیر آن در عدم تحقق سند چشم انداز 2030

در قسمت هفتم از مجموعه برنامه ی اصلاحات فرهنگی در عربستان سعودی، ادامه بررسی موانع تحقق سند چشم انداز 2030، بررسی می گردد.

در ارزیابی چشم انداز اجرای سند چشم انداز 2030 عربستان سعودی، اغلب کارشناسان، محتمل ترین گزینه را شکست اجرای این سند عنوان می کنند و دلایلی بر این ادعا مطرح می کنند. بر این اساس، عواملی چون فساد سیاسی و اقتصادی سیستماتیک در خاندان آل سعود، بحران کم آبی، وابستگی به درآمدهای نفتی، وجود موانع ساختاری در احقاق حقوق زنان، تناقض در قوانین، تقابل جریان های داخلی پادشاهی از جمله جریان وهابیت، سیستماتیک بودن نقض حقوق بشردر این کشور، نمایشی بودن اجرای این سند، هزینه های سرسام آور اجرای آن و شیوع ویروس کرونا، مطرح می شود.

اجرای سند چشم‌انداز 2030 تحت تاثیر چندین مولفه ثابت و متغیر می باشد. عامل اول سیاست‌های ریاض در عرصه داخلی، و عامل دیگر هزینه های ناشی از سیاست‌های تنش زایانه منطقه‌ای عربستان سعودی مانند جنگ یمن است. همواره این نگرانی در جامعه عربستان سعودی و خاندان سلطنتی وجود دارد که انجام اصلاحات بدون پشتوانه توسعه سیاسی، شکاف اجتماعی پدید خواهد آورد. موضوعی که می تواند به فروپاشی عربستان سعودی از درون منجر شود.

موانع ساختاری در احقاق حقوق زنان یکی دیگر از عوامل ناکامی سند چشم انداز 2030 عربستان سعودی است. عدم برخورداری زنان سعودی از حداقل حقوق شهروندی، از چالش‌های دائمی عربستان سعودی بوده است. به‌ طورکلی، چالش‌های زنان سعودی شامل چالش های اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و حقوق فردی هست. این موانع اغلب نشات‌گرفته از قوانین و اصول فرقه ای و قبیله‌ای بوده که اکنون به صورت هنجارهای متعارف حاکم شده اند و به سادگی قابل برطرف شدن نیستند. عربستان سعودی دارای جامعه بسته و به‌شدت مردسالار است. هنجارهای اجتماعی جامعه، گسترش مشارکت زنان در بازار کار را محدود می‌کند و سیستم آموزشی بخش دولتی برای دختران مهارت‌های لازم جهت ورود زنان به بازار کار را ارائه نمی‌دهد. فقدان بستر فرهنگی مناسب برای درک توانمندی زنان در جامعه سعودی از معضلاتی است که حضور زنان را در عرصه‌های مختلف اجتماعی، اقتصادی، فرهنگی و سیاسی با دشواری مواجه می‌کند، موضوعی که مغایر با اهداف سند چشم انداز 203 می باشد. 

یکی دیگر از چالش‌های پیش‌روی اصلاحات فرهنگی، اجتماعی و اقتصادی در قالب سند چشم انداز 2030، رویکرد وهابیت نسبت به این اصلاحات است. این فرقه  از سال 1744م تاکنون موردپذیرش خاندان آل سعود بوده است. این فرقه وابسته به انگلستان، با ایجاد بدعت های فراوان، رفتارهای بسیاری از مذاهب اسلامی را  شرک می‌داند و با آن به‌شدت برخورد می‌کند. احتمال تنش بین طرفداران متعصب این فرقه با اصلاحات محمد بن سلمان ولیعهد عربستان سعودی بعید به نظر نمی‌رسد. به همین منظور ولیعهد عربستان سعودی تمهیداتی را برای مواجهه با مخالفان در نظر گرفته است. از جمله این راه‌کارها، تدابیر تنبیهی برای هر مفتی است که قصد مخدوش‌کردن اهداف سند چشم انداز 2030 را داشته باشد.

نقض گسترده و سیستماتیک حقوق بشر در عربستان سعودی یکی دیگر از دلایل ناکامی عربستان سعودی در پیاده سازی سند اصلاحات 2030 است. اگرچه عربستان سعودی با اجرای اصلاحاتی ظاهری به دنبال سرپوش گذاشتن بر این مساله است اما دیده بان حقوق بشر به منظور مقابله با طرح چندین میلیاردی آل سعود برای مثبت جلوه دادن وجهه عربستان سعودی در عرصه بین المللی، پویشی را آغاز کرده است. این پویش، جهانی است و هدف آن مقابله با تلاش نظام سعودی برای درخشان جلوه دادن وضعیت شرم آور حقوق بشری در این کشور است. نظام سیاسی عربستان سعودی میلیاردها دلار بودجه اختصاص داد تا میزبان رویدادهای مهم فرهنگی، ورزشی و رفاهی باشد که به ترمیم سیمای منفی عربستان سعودی در عرصه بین المللی کمک نماید.

مایکل پیج معاون مدیر بخش غرب آسیا در دیده بان حقوق بشر می گوید: درست است که شهروندان و افراد مقیم در عربستان سعودی باید از فعالیت های تفریحی و ورزشی درجه یک بهره مند باشند اما هم زمان شایسته است از حقوق اساسی مثل حق آزادی بیان و حق برگزاری تجمعات مسالمت آمیز نیز بهره ببرند.

محمد بن سلمان اوایل سال 2020 اجازه واردات مشروبات الکلی را به عربستان سعودی صادر کرد تا به بهانه برگزاری نشست گروه بیست و حضور شخصیت های سیاسی و خبرنگاران غیر مسلمان، امکان استفاده از مشروبات الکلی در هتل های این کشور مجاز باشد. همزمان کلوپ های شبانه ای به همراه نخستین مرکز تدریس موسیقی در عربستان سعودی افتتاح شد. اقداماتی که واکنش قشر سنتی جامعه را برانگیخته است به طوری که برخی شهروندان سعودی خواستار از سرگیری فعالیت سازمان امر به معروف و نهی از منکر در عربستان سعودی شده اند که با اجرای احکام شریعت، کسانی را که اصول و ارزشهای اسلامی را زیر پا می گذاشتند، بازداشت می کرد. اقداماتی نظیر ترویج مشروبات الکی که مغایر با شعائر اسلامی است می تواند با ایجاد اعتراضات اجتماعی، موانع جدی در روند اجرای سند 2030 ایجاد نماید .

فساد سیاسی و مالی سیتماتیک در ساختار قدرت در رژیم آل سعود یکی دیگر از چالش های پیش روی سند چشم انداز 2030 است. سعودی ها معتقدند بن سلمان به جای تلاش برای شکوفایی اقتصادی, ثروت عمومی کشور و جامعه سعودی را در جنگ یمن ، سوریه و لیبی هزینه می کند. از سویی دیگر مسئولان سعودی با تعقیب و قتل روزنامه نگاران، فعالان و روشنفکران مخالف در خارج از کشور از جمله قتل جمال خاشقجی روزنامه نگار منتقد، چهره تروریستی از این کشور در اذهان جهانیان ایجاد کرده اند. همین موضوع بدبینی ها درباره اجرای سند چشم انداز 2030 را نیز افزایش داده است.

بحران کم آبی، هزینه های سرسام آور تامین آب و دستگاه های آب شیرین کن ، بهمراه وابستگی اقتصاد عربستان سعودی به در آمدهای نفتی که در برنامه های گذشته به آن پرداخته شد، یکی دیگر از موانع اصلی بر سر تحقق سند چشم انداز 2030 باشد. به طوری که بعد از کاهش شدید بهای نفت، محمد بن سلمان از انعطاف پذیری سند چشم انداز 2030 گفت و تاکید کرد برخی از برنامه های این چشم انداز از بیم مواجهه با موانع اقتصادی و اجتماعی هنگام اجرا، تعدیل خواهند شد. این در شرایطی است که طبق سند چشم انداز 2030، باید از وابستگی کامل عربستان سعودی به درآمدهای حاصل از صادرات نفت خام پایان داده شود.

بدین ترتیب علیرغم تبلیغات فراوان سعودی در داخل و خارج، اجرای سند چشم انداز 203 با موانع داخلی، ساختاری ، مالی، فرهنگی و اجتماعی مواجه است. همچنین به دلیل عملکرد منفی عربستان سعودی و حمایت ریاض از گروه های تروریستی تکفیری، در صحنه بین المللی نیز درباره اجرای این سند، حوشبینی وجود ندارد. بطوریکه بسیاری از اندیشکده های جهانی ، سند اصلاحات سیاسی،فرهنگی و اقتصادی بن سلمان را نمایشی و فریبکارانه قلمداد کرده اند. 

تیر ۲۳, ۱۴۰۰ ۱۰:۲۲ Asia/Tehran