• رویارویی ترکیه و فرانسه در شرق مدیترانه

در قسمت 8، منازعات انرژی دریای مدیترانه شرقی از دیدگاه اندیشکده‌های جهانی و سناریوهای محتمل بررسی می شود.

اندیشکده شورای آتلانتیک آمریکا در گزارشی در سال 2018 تأکید می کند که «طی یک دهه ­ی گذشته، ترکیه همواره به دلیل تقاضا و تامین هیدروکربن، به واردات وابسته بوده است. بدون شک، چنین چیزی، برای ترکیه دارای پیامدهای منطقه ای است. به همین خاطر، تأمین یک منبع قابل اطمینان و مقرون به صرفه انرژی، سنگ بنای سیاست انرژی ترکیه را تشکیل داده است و ترکیه چشم به منابع انرژی شرق مدیترانه دوخته است».

این رویکرد ترکیه موجب ایجاد تنش در مدیترانه شرقی شده است. به همین دلیل، بخش عمده ای از نظرات صاحبنظران در اندیشکده های اروپایی و آمریکایی در خصوص احتمال تشدید تنش و درگیری در مدیترانه شرقی با محوریت ترکیه و یونان است.

ژوزف هینکس (joseph hincks)، تحلیل­گر ارشد مجله تایم در مورد خطرات تنش بین ترکیه و یونان در شرق مدیترانه نوشته است: «بدون تردید جنگ بین دو عضو ناتو در دریای مدیترانه، یک فاجعه است. با آن که هر دو طرف، تمایل خود را برای مذاکره ابراز کرده ­اند. اما هنوز هم بیم افزایش تنش می­ رود». ژولیان برنس دیسی (Julien Barnes-Dacey)، در پژوهشی به سفارش اندیشکده «شورای روابط خارجی اروپا»، در مورد تنش در شرق مدیترانه می نویسد: «در مدیترانه شرقی، ادعاهای حقوقی متناقض با درگیری­های قدیمی و تنش جدید در حال ادغام است که تبدیل به نگرانی اساسی اروپایی ها شده است. کنترل و مدیریت فضای تنش سیاسی موجود، از اهمیت بالایی برخوردار است». در تحلیل سینان اولگن (Sinan Ülgen) در پایگاه اینترنتی اندیشکده کارنگیِ اروپا، چنین آمده است: «لازم است به منظور جلوگیری از تنش در مدیترانه شرقی، اروپایی ها یک نماینده منصوب کنند که بتواند برای کاهش تنش و حل و فصل اختلافات، بین طرف ­های مختلف به فعالیت دیپلماسی دست بزند». آصلی آیدین تاشباش محقق ترکیه ای نیز در روزنامه واشنگتن پست می نویسد: «آنکارا باید تندی ادبیات فاتحانه و طرح مباحث شبیه به قلمروگشایی را کاهش دهد و ادبیاتی را برگزیند که موجب افزایش تنش نشود».

مایکل تانچوم (Michaël Tanchum)، عضو ارشد اندیشکده سیاست و امنیت اروپا در اتریش در مورد رویکرد کشورهای اروپایی در مواجهه با تحرکات ترکیه در شرق مدیترانه می گوید: «شورای اروپا در ماه دسامبر سال 2019 میلادی موضع شدیدی در برابر توافق دریایی – امنیتی آنکارا و طرابلس اتخاذ کرد و این اقدام را به مثابه نقض حقوق حاکمیت کشورهای ثالث، قلمداد کرد. در چنین شرایطی اتحادیه اروپا، به طور صریح همبستگی خود را با یونان و قبرس اعلام کرد. اما مساله اینجاست که همه­ ی قدرت ­های اروپایی در این مورد، رویکرد مشترکی ندارند. ترکیه دومین ارتش بزرگ ناتو است و در کنترل مهاجرین در آستانه­ ی دروازه­ ی اروپا نقش مهمی دارد. بنابراین، حتی اگر تحریمی در کار باشد، باید منتظر نمایش یک بسته و دستورالعمل ملایم باشیم.» توفیق دورال (Tevfik Durul) تحلیل­گر ارشد ترک در مورد احتمال بروز تنش نظامی در شرق مدیترانه می گوید: «اقدامات صلح ­جویانه ترکیه با ارسال پیام­های مبتنی بر قدرت نظامی پاسخ داده می­ شود. در این میان، تحرکات فرانسه، بیش از سایر بازیگران اهمیت دارد و شواهد نشان می­دهد که فرانسه، تمایل دارد قدرت نظامی خود را به نمایش بگذارد».

کلمنت هافمن (Clemens Hoffmann)، تحلیل­گر آمریکایی نیز در خصوص درگیری ترکیه با اتحادیه اروپا معتقد است: «در حالی که آلمان، به دنبال ایجاد موازنه و تعادل بین ترکیه و یونان است، اما فرانسه در صدد آن است که با همکاری نظامی گسترده با امارات متحده عربی، مصر و یونان، زمینه آن را فراهم کند که یک عضو مهم ناتو به نام ترکیه را تحت فشار قرار دهد». سایت اینترنتی شورای سیاست خارجی اروپا، در گزارشی در سال 2020، در مورد تنش در شرق مدیترانه و مواجهه با ترکیه، می نویسد: «اگرچه آلمان معمولاً به سیاست مدیترانه ­ای فرانسه پایبند است، اما به دنبال حفظ روابط بین اتحادیه اروپا و ترکیه است. اکنون آلمان تنها کشور قدرتمندی است که می تواند به کنترل تنش کمک کند و ترکیه را به یک فرآیند فراگیر مورد نیاز بکشاند.»

دکتر نائل شاما (Nael Shama)، کارشناس مصری در مورد «مجمع گاز مدیترانه شرقی» می گوید: «اگرچه تشکیل این گروه ممکن است گامی سازنده و در مسیر درست باشد، اما باید به این واقعیت اذعان کرد که حذف ترکیه همچنان یک مانع بزرگ برای آینده همکاری های انرژی در منطقه است. گنجاندن ترکیه در این مجمع، چشم انداز موفقیت را بهبود می­بخشد. اما مشکل اینجاست، تا زمانی که قبرس در این مجمع باقی بماند، راه برای عضویت ترکیه هموار نخواهد شد».

 در ادامه، سناریوهای منازعات انرژی در شرق مدیترانه بررسی می شود. در مورد اصلی­ ترین سناریوهای محتمل در شرق مدیترانه باید گفت با توجه به تعدد بازیگران و ویژگی­ های ژئوپلیتیک مدیترانه که ارتباط مستقیم با امنیت اقتصادی اروپا دارد، تصور یک جنگ گسترده در مدیترانه، بعید به نظر می ­رسد. البته با توجه به توافق دریایی – امنیتی ترکیه و لیبی از یک سو و یونان و مصر از دیگر سو، ظرفیت بالقوه برای تنش و تنازع منافع وجود دارد. در چنین شرایطی، گزینه نزدیک و سناریوی محتمل، درگیری مختصر و محدود بین ترکیه و یونان است. رژیم صهیونیستی، آمریکا و اتحادیه ­ی اروپا، با جنگ گسترده و فراگیر در شرق مدیترانه مخالفند اما در صورتی که از سوی کشورهای یونان و قبرس و با حمایت دریایی فرانسه، تنش ­های مختصری با ترکیه صورت بگیرد، آنها از آتن حمایت حواهند کرد . چنین گزینه­ ای در میان مدت بر منافع ترکیه در قبرس و اتحادیه­ی اروپا تاثیر منفی به‌سزایی خواهد گذاشت. در نتیجه سناریوی محتمل این است که ترکیه، گزینه تهدید و جنگ رسانه ­ای و تبلیغاتی را برگزیند. با توجه به تصمیم 10 دسامبر 2020 سران اتحادیه اروپا در بروکسل برای تحریم ترکیه، گام­ها و تلاش­های اولیه ­ی ترکیه، استفاده از نظر مساعد برخی از کشورهای اروپایی به منظور جلوگیری از شکل گیری و تداوم اجماع نظر اروپایی می باشد.

در مجموع می توان گفت، بالا گرفتن تنش و اختلاف بین ترکیه با مصر، یونان و قبرس از دیگر سو، حذف ترکیه از مجمع گاز شرق مدیترانه، سهم خواهی اتحادیه اروپا، رژیم صهیونیستی و آمریکا از معادلات انرژی شرق مدیترانه، همگی نشان دهنده­ی این است که ترکیه برای تبدیل شدن به هاب انرژی در شرق مدیترانه، راه دشواری در پیش رو دارد. لذا تا زمانی که در روابط خود با مصر، قبرس و یونان تجدیدنظر نکند، رسیدن به نتیجه­ ای مطلوب در این حوزه، بسیار دشوار و دور از دست خواهد بود. همچنین امکان میانجی­گری و ایفای نقش مثبت سازمان ملل متحد و اتحادیه­ ی اروپا برای رساندن کشورهای متنازع المنافع به یک اجماع و توافق پایدار دشوار است و چنین به نظر می­ رسد که اختلافات موجود، موجب آن شود که تکلیف شیوه ­ی استخراج و میزان سهم بازیگران از منابع انرژی شرق مدیترانه، در میان مدت، مشخص نشود.

تیر ۲۳, ۱۴۰۰ ۱۵:۵۸ Asia/Tehran